TRİZ (Yaratıcı Problem Çözme Teorisi)

TRIZ-Yaratıcı Problem Çözme Teorisi

1.Yaratıcılığa Giriş

2.TRIZ (Tanım & Tarihçe)

3.TRIZ Teorisi

4.TRIZ Araçları

5.Çelişki ve Çelişki Matrisi

6.Çelişki ve Çelişki Matrisi Örnek


1.Yaratıcılığa Giriş

Günümüz iş dünyasının ana rekabet faktörleri; hızlı teknolojik gelişmelere uyum sağlayabilme, kısalan ürün ömürleri ve müşteri beklentilerindeki hızlı değişime aynı hızda cevap verebilmektir. 
 
Şirketler, bu rekabet faktörlerinin bulunduğu sektörde öne çıkmak için farklılık yaratmak zorundadır. Problemlere yaratıcı çözümler makineler tarafından değil şirket çalışanları tarafından üretileceğinden, rekabet için gerekli olan farklılık ancak şirket içindeki insan kaynakları ile sağlanabilir. Bu gerçeğin bilinmesine rağmen her şirkette uygulanamamasının nedeni ise yaratıcılığın önündeki engellerdir. Bunların başlıcaları:
 
- Anlık Cevap İhtiyacı
- Sabırsız Bir Dünya
- Değişime Karşı Direnç
- Değişimin Tehlike Yaratması
- Zayıf Tanımlanmış Problem ve Hedefler
- Burada icat olmaz! Sendromu
- Alışkanlıklar
- Geçmiş Tecrübeler
- Riski Göze Alamamak
- Geçmiş Tecrübelerden Ders Alınmaması'dır.
 
Yaratıcılığın sistematik bir şekilde ortaya çıkarılması için kullanılan tekniklerden biri de TRIZ'dir.
 
2. TRIZ (Tanım & Tarihçe)

TRIZ, Rusça "Yaratıcı Problem Çözme Teorisi" anlamına gelen Teoriya Resheniya Izobretatelskikh Zadatch kelimelerinin baş harflerinden oluşmaktadır. Ayrıca literatürde İngilizce "Theory of Inventive Problems Solving" kelimelerinin baş harflerinden oluşan TIPS kısaltması da kullanılmaktadır.
 
Bu yöntem, 1946 yılında Sovyetler Birliği Patent Ofisi'nde çalışmakta olan Genrich Saulovich Altshuller ve meslektaşları tarafından, dünya üzerinde var olan yaklaşık 2.000.000 patentin incelenmesi ve ortak özelliklerine göre sınıflandırılması ile geliştirilmiştir.
 
TRIZ; gelişigüzel fikir toplanması üzerine kurulmuş beyin fırtınası gibi tekniklerin aksine; eski sistemlerin iyileştirilmesi ya da yeni sistemlerin tasarlanması için algoritmik yaklaşımları kullanır. Bu yüzden tahminden çok, eldeki verilerin değerlendirilmesine dayanır. 

TRIZ,

- Sistematik olup, adım adım gelişen bir prosedürdür.
- İdeal çözüme ulaşabilmek için, geniş çözüm önerileri içerisinde rehberlik eder.
- Psikolojik yaklaşımlara dayanmadığı için tekrarlanabilir ve güvenilirdir.
- Yaratıcı bilgi birikiminin tamamına erişebilir ve bu birikime yeni bilgiler ekleyebilir.
 
TRIZ teorisine göre, insanların karşılaştığı iki tip problem vardır; çözümü herkes tarafından bilinen problemler ve çözümü bilinmeyen problemler.
 
Çözümü bilinen problemler, kitaplar, teknik dergiler ya da konunun uzmanlarına danışılarak kolayca çözülebilir.
 
Yaratıcı problem olarak da bilinen ikinci tip problemler ise, bilinen hiçbir çözümün olmadığı ve getirilen çözüm önerilerinin birbirleriyle çelişebildiği problemlerdir. Altshuller ise, yaratıcı problemi, çözümün başka bir probleme yol açtığı problemler olarak tanımlamıştır. Örneğin bir metal levhanın dayanıklılığını arttırmanın, ağırlığının artmasına neden olması bir yaratıcı problemdir.
 
3. TRIZ Teorisi

3.1. Yaratıcılık Seviyesi:

Patentleri inceleyen Altshuller'in bulguları başlıca şu şekildedir:
- Gerçekten yaratıcı patentlerde, patent sahibi çelişkileri ortadan kaldıran ya da başka bir fırsatı feda etmeye neden olmayan bir çözüm önerisi geliştirmiştir.
- Patent sahiplerinin karşılaştığı problemlerin % 90?ı çeşitli teknik alanlarda, yalnızca 40 temel yaratıcı prensipten biri kullanılarak çözülmüştür.
- İncelenen 2.000.000?un üzerindeki patentte, yalnızca 40.000?i problemlere radikal ve yaratıcı bir çözüm getirmiştir; diğerleri sadece ürün veya sistem parametrelerinde yapılan küçük iyileştirmelerden ibarettir.
 
3.2. Teknik Sistem Geliştirme Aşaması

Teknolojik sistem evrimi, sistem kusursuzluk seviyesine gelişimi vb. Bu aşamada ürünün hayat seyri üzerinde durulur. Bunlar:
Doğuş: Bir ürüne ihtiyaç duyulmasıyla başlar.
Büyüme: Hızla gelişen rekabete uyum sağlanmaya çalışılır. Satışlarda hızlı bir artış, Pazar payında hızlı bir büyüme kaydedilir.
Olgunluk: Pazar büyüme hızının düşüşe geçtiği bu dönemde önemli olan mala bağlı hizmetlerdir.
Düşüş: Yenilik ihtiyacının olduğu bir aşamadır. Ürün yok olurken artık yeni bir ürünün doğuş aşaması başlar.
 
3.3. Mükemmellik

Bir mühendislik sistemi mükemmellik seviyesinin arttırılması ile geliştirilir. Sistem kusursuzluğu bir sistemi oluşturan bölümlerin faydalı etkilerinin (Fi), zararlı etkilerine (Zi) oranı ile hesaplanır. 

Mükemmellik Seviyesi 
 
Faydalı etkiler sistem çalışmasına değerli katkılar sağlayan etkilerin toplamını, zararlı etkiler ise, sistem maliyeti, alan, enerji tüketimi, zararlı atıkları gibi etkileri içerir. Bu eğilimin limiti alındığında, Ideal Final Result (IFR) teoremi elde edilir. Teoremin sonsuza ulaştığı yerde, ortada olmayan bir makinenin, tüm fonksiyonlarını yerine getirmesi durumuna ulaşılmaktadır. 
 
Örnek: Araba ve çevre kirliliği. Araba faydalı bir şeydir, çevre kirliliği ise zararlı. Arabadan sağlanan fayda arttırılırken çevreye olan zararı da azaltılmalıdır.
Örnek: Sağlık sektöründeki mükemmellik ise dünya üzerinde hiçbir hastanenin kalmamasıdır; çünkü kimse hasta olmayacağından hastaneye gereksinim de olmayacaktır.
 
4. TRIZ Araçları

40 Temel Yaratıcı Prensip

Prensip 1. Dilimlemek, Bölmek, Parçalamak

- Nesnenin birbirinden bağımsız parçalara ayrılması:
- Ana çatı bilgisayarların kişisel bilgisayarlarla değiştirilmesi
- Tırların kamyon ve römork ile değiştirilmesi
- Nesnenin kolayca sökülebilir hale getirilmesi:
- Modüler mobilyalar
- Su tesisatında ayrılabilir eklem yerleri kullanılması
- Parça ya da bölüm sayısının arttırılması
- Bütün perde yerine jaluzi kullanılması
 
Prensip 2. Çıkarma, Ayırma

- Nesnedeki sorun çıkaran parçanın ayrılması ya da sadece iyi parçanın nesnede bırakılması
- Sıkıştırılmış hava kullanılan bir binada kompresörün bina dışına çıkarılması
- Isı yayan ışık kaynakları yerine, sadece ışık veren ışık boruları ya da fiber optiklerin kullanılması

- Köpek beslemek yerine hırsız alarmı olarak havlayan köpek sesinin kullanılması
 
Prensip 3. Lokal kalite

- Muntazam nesnenin değişebilir hale getirilmesi ya da muntazam bir dış etkinin değişebilir hale getirilmesi
- Sıcaklık, basınç ya da yoğunluk sabitleri yerine değişebilir ölçütün (eğimin) kullanılması
- Nesnenin her parçasının kullanım şekillerine göre ayrı ayrı tasarlanması
- Yemek çantalarında sıcak-soğuk yemekler ve içecek haznelerinin ayrı ayrı hazırlanması
- Nesnenin her parçasını farklı ve yararlı kullanımlar için hazırlamak
- Silgili kalem
- Çivi sökücülü çekiç
- Çok işlevli tornavidalar
 
Prensip 4. Asimetri

- Nesnenin şeklinin simetrik halden asimetrik duruma getirilmesi
- Asimetrik karıştırma kapları (ya da simetrik kaplardaki asimetrik kesme pervaneleri)
- Makasın tutma yerinin simetrik halden asimetrik hale getirilmesi
- Nesnenin asimetrilik derecesinin arttırılması
- Renklerin birleştirilmesi için astigmat optiklerin kullanılması

Prensip 5. Kaynaştırma, Birleştirme

- Paralel işlerin yapılması için özdeş ya da benzer nesne veya nesne parçalarının kaynaştırılması ya da birleştirilmesi 
- Ağ içinde birleştirilmiş kişisel bilgisayarlar
- Paralel işlemci bir bilgisayar içinde binlerce mikroişlemci
- Bitişik ya da paralel şekilde operasyonları düzenleme, işlemleri bir araya getirme
- Tıbbi ölçüm cihazlarında kan testiyle aynı anda farklı birçok ölçüm yapılması
- Stor ve panjurlarda çıtaların birbirlerine bağlanması
Prensip 6. Genellik
- Nesnenin ya da nesnenin bir parçasının diğer parçaların işlevlerini yaparak onlara olan ihtiyacı ortadan kaldırması
- Diş macunu içeren diş fırçasının kullanılması
- Arabalardaki çocuk koltuğunun çocuk arabası olarak da kullanılması
- Takım liderinin hem zaman tutup hem de kayıt tutması
 
Prensip 7. Birbirinin içine girebilme (İç içe geçebilme)

- Nesnelerin birbirinin içine konması
- Rus oyuncak bebekleri (matruşka)
- Ölçüm kap ve kaşıkları
- Dizüstü bilgisayar faresinin içine USB bağlantısının yerleştirilebilmesi
- Birbirinin içine geçebilen tava setleri
- Nesnenin bir parçasının diğer bir parçanın oyuğunun içine girebilmesi
- Radyo antenleri
- Sunum çubuğu
- Yakınlaştırma mercekleri
- Emniyet kemerlerindeki geri çekme mekanizmaları
- Uçak gövdesine girebilen iniş takımları
 
Prensip 8. Ağırlığını azaltma, Ağırlık dengeleme

- Nesnenin kaldırılabilmesi için ağırlığı sorun yaratmayacak başka parçalarla birleştirilmesi
- Kütük yığınlarının su üzerinde rahat hareket edebilmesi için köpük tozları eklenmesi
- Reklam panolarının sabit durması için helyum balonlarının kullanılması
- Nesnenin çevre ile ilişkisinin arttırılması için ağırlığı sorun yaratmayacak başka parçalarla birleştirilmesi
- Uçak kanatlarının üstündeki havanın yoğunluğunu arttırarak ve kanat altındaki havanın yoğunluğunu azaltarak kalkışı kolaylaştırılması (Aynı zamanda 4. maddedeki asimetri için de bir örnek)
- Uçak kanatlarının havalanması için fırtına bantlarının kullanılması
- Gemilerin karaya çıkarılırken yere sürtmesini önlemek için gemi kızaklarının kullanılması
 
Prensip 9. Başlangıçta hareketsizlik (eylemsizlik)

- Zararlı ya da yararlı etkileri olabilecek eylemler yerine zarara yol açmayacak eylemsizlik halinin seçilmesi
- Yüksek pH derecelerinin zararını önleyecek tampon çözeltilerin hazırlanması
- İleride oluşabilecek istenmeyen basıncı azaltmak için işlemden önce basıncı üstlenebilecek (azaltabilecek) nesne kullanılması
- Çimento dökülmeden önce inşaat demirlerinin yerleştirilmesi
 
Prensip 10. Başlangıçta eylemli

- Nesnede ileride gerekecek işlemin önceden yapılması
- Yapışkanlı duvar kağıdı
- Ameliyattan önce kullanılacak tüm araç gerecin sterilize edilmesi
- Nesnelerin gereken zamanda kullanıma alınması için bulunması gereken uygun yerlerin önceden belirlenmesi
- Tam zamanında üretim yapan fabrikalardaki Kanban sistemleri
- Esnek üretim hücreleri
 
Prensip 11. Önceden güvenilirliği sağlama.

- Nesnenin düşük düzeydeki güvenilirliğini önceden telafi edilmesi. 
- Yedek paraşüt
- Fotoğraf filminde bulunan ve kötü poz çekilmesini önleyen manyetik şerit.

Prensip 12. Eşit potansiyellik.

- Nesnenin potansiyel alandaki hareket ihtiyacının ortadan kaldırılması için işlem koşullarının değiştirilmesi
- Panama Kanalı?nda gemi geçişlerinin sağlanması için basamak sisteminin kullanılması
 
Prensip 13. Diğer yoldan dolanma.

- Bir problemin çözmek için kullanılan yöntemin tersine işletilmesi
- İç içe geçmiş parçaları ayırırken, dışarıdakinin ısıtılması yerine içeridekinin soğutulması.
- Hareketli parçaların ya da dış çevrenin hareketsiz kılınması; sabit parçaların hareketli hale getirilmesi.
- Alet, çevirmek yerine parçanın çevrilmesi.
- Havaalanları ve metrolardaki yürüyen bant.
- Koşu bandı
- Nesnenin ya da sürecin ters düz edilmesi.
- Otomobil üretim bandında, otomobilin 180 veya 360 derece çevrilerek gerekli montaj, kaynak vb. işlemlerin yapılması. 
- Tahılın, konteynerlerin ters çevrilmesi yoluyla boşaltılması.
 
Prensip 14. Küresellik - bükümlülük

- Parçaların, yüzeylerin veya biçimlerin köşeli olması yerine yuvarlak olması; düz yüzeylerden küresel yüzeylere geçilmesi; kübik yapılar yerine küresel yapının kullanılması. 
- Mimaride, dayanıklılığı arttırmak için kemer ve kubbelerin kullanılması.  
- Silindir, top, helezon ve kubbe şekillerinin kullanılması. 
- Kalemlerde, düzgün mürekkep akışının sağlanması amacıyla ball-point ucunun kullanılması.
- Ağırlık çalışması yapılan aletlerde ağırlığın bir spiral yay ile bağlanarak sürekli dayanıklılığın sağlanması.
- Lineer hareketlerdense dönel hareketlerin kullanılması, merkezkaç kuvvetinden yararlanılması.
- İmlecin bilgisayar ekranındaki lineer hareketlerinin, fare ve iz topu aracılığıyla yaratılması
- Çamaşır makinelerinde, çamaşırın döndürülerek kurutulması
- Mobilyalarda silindirik tekerlekler yerine küresel tekerleklerin kullanılması
 
Prensip 15. Dinamik.

- Bir nesnenin, dış çevrenin ya da sürecin karakteristik özelliklerinin; en uygun çalışma koşullarını sağlayacak şekilde tasarlanması ya da buna izin verilmesi 
- Ayarlanabilir direksiyon, sürücü koltuğu ve aynalar
- Bir bütünün, birbirine bağlı olarak hareket etme yeteneği olan alt parçalara bölünmesi.
- Kelebek biçimli bilgisayar klavyesi
- Esnek olmayan ve kararlı bir özelliğe sahip nesne ya da süreçlerin, hareket edebilir ve uyarlanabilir hale getirilmesi. 
- Makinelerin analiz edilmesi için kullanılan boroskop
- Tıpta kullanılan, endoskop ve sigmodioskop aletleri.
 
Prensip 16. Kısmi veya aşırı eylem

- Bir sürecin yüzde yüzünün, verilen yöntemle başarılmasının mümkün olmadığı durumlarda; aynı yöntemin bir parça az veya bir parça fazlası kullanılarak, problemin çözümünün daha kolay elde edilmesi.
- Boyama işleminin önce fazla bir şekilde yapılması ve sonra fazlalığın ortadan kaldırılması. (Ya da şablon kullanılması)
- Tuzluğun doldurulması esnasında kaptan taşan kısmın kaldırılması
 
Prensip 17. Diğer boyut

- Bir nesnenin iki ya da üç boyutlu uzayda hareket ettirilmesi
- Sunumlarda kullanılan kızılötesi farelerin hareketi sadece yüzeyde değil havada da algılayabilmesi
- Beş eksenli kesme takımının istenilen yere konumlandırılması
- Tekli depoya sahip nesneler yerine çoklu depoya sahip nesnelerin tasarlanması
- Altı CD?lik müzik çalarlar ile müzik zamanının ve çeşitliliğinin arttırılması. 
- Devre tahtasının her iki yüzeyine de çiplerin yerleştirilmesi
- Bir nesnenin yeniden yönlendirilerek bir kenarı üzerinde konumlandırılması
- Damperli kamyon
- Verilen bir alanın başka kenarının kullanılması
- Mikroelektronik karışık devreleri birleştirerek yoğunluğunu arttırmak
 
Prensip 18. Mekanik titreşim.

- Bir nesnenin sallanmasının ya da titreşmesinin sağlanması
- Titreşen ağza sahip elektrikli bıçak
- Titreşim frekansının arttırılması
- Titreşim ile pudra dökülmesi
- Bir nesnenin titreşim frekansının kullanılması
- Böbrek taşlarının manyetik rezonans yardımıyla yok edilmesi
 
Prensip 19. Periyodik eylem.

- Sürekli eylemler yerine periyodik eylemlerin kullanılması
- Bir şeye çekiç ile tekrarlı olarak vurulması
- Daimi bir sirenin kesikli bir siren ile değiştirilmesi
- Zaten periyodik olan bir eylemin büyüklüğünün ya da frekansının değiştirilmesi
- Daimi bir sirenin genliğinin veya frekansının değiştirilmesi
- Daha farklı bir eylemin gerçekleştirilmesi için etki eden güçler arasında duraklamaların bulundurulması
- Kalp masajı sırasında, beş göğüs baskısının ardından bir nefesin yer alması.
 
Prensip 20. Yararlı hareketin devamlılığı

- Bir nesnenin bütün alt parçalarının daimi olarak tam yükle çalışmasını sağlayarak sürekli çalışmanın sağlanması.
- Araç durduğunda, volan ya da hidrolik sistemin, motorun optimum güçte çalışmasını sürdürmek amacıyla enerji depolaması.
- Bir fabrikadaki darboğaz operasyonların sürekli yürütülmesi sağlanarak optimum ilerleme hızına erişilmesi (Kısıtlar teorisi ya da takt süresi).
- Bütün atıl ya da kesikli eylemlerin ya da işlerin elenmesi.
- Kartuşun geri gelmesi sırasında da yazması
 
Prensip 21. Acele etme

- Bir prosesin ya da yok edilir, zararlı ve tehlikeli operasyonlar gibi belirli evrelerin hızla yürütülmesi
- Dokuların ısınmasını önlemek amacıyla yüksek hızlı dişçi matkapları kullanılması
- Biçim deformasyonlarını önlemek amacıyla; plastik malzemenin kesilme işleminin, ısının birikme hızından daha hızlı olarak gerçekleştirilmesi.
 
Prensip 22. ?Limonları limonataya çevirmek?

- Zararlı etmenlerin (özellikle de çevre ve ortamın zararlı etkilerinin), olumlu bir etki yaratmak için kullanılması.
- Atıkların ısısının elektrik üretmek için kullanılması
- Bir süreçteki atığın, bir diğer süreçte hammadde olarak kullanılması
- Başlıca zararlı eylemin, bir diğer zararlı eyleme eklenerek problemin çözümünde kullanılması. 
- Aşındırıcı çözeltiye tampon malzeme eklenmesi
- Dalgıç tüplerinde helyum-oksijen karışımının kullanılarak nitrojen ve oksijen zehirlenmesinin engellenmesi
- Zararlı bir faktörün şiddetinin, artık zararlı olmayacağı bir dereceye yükseltilmesi
- Orman yangınlarının büyümesinin engellenmesi için yangının ilerlediği yöndeki ağaçların yakılması ya da kesilmesi
 
Prensip 23. Geri besleme

- Bir sürecin ya da eylemin geliştirilmesi için geri beslemenin kullanılması.
- Ses sistemlerindeki otomatik ses kontrolü
- İstatistiksel proses kontrolde ölçümlerin, sürecin ne zaman değiştirileceğine karar verilmesinde kullanılması (Bütün geri besleme sistemleri otomatikleştirilmiş değildir.)
- Bütçeler
- Geri beslemenin mevcut durumda kullanılıyor olması durumunda büyüklüğünün ya da etkisinin arttırılması
- Havaalanına beş kilometre yaklaşıldığında otopilotun duyarlılığının arttırılması.
 
Prensip 24. Aracı kullanmak.

- Bir aracı nesne ya da sürecin kullanılması
- Çekiç ve çivi arasında kullanılan çivi tutucusu
- Bir nesnenin, geçici olarak ve kolayca ayrılabilecek şekilde bir diğeri ile birleştirilmesi
- Sıcak tencerenin tutulabilmesi için fırın eldiveninin kullanılması
 
Prensip 25. Self servis

- Bir nesnenin, faydalı yardımcı fonksiyonları yerine getirerek kendisine hizmet etmesi 
- Atık kaynakların, enerjinin ve maddelerin kullanılması
- Bir süreçteki ısının enerji üretiminde kullanılması (Co-generation)
- Hayvan dışkısının gübre olarak kullanılması
- Yemek atıklarının ve çürümüş yaprakların gübre olarak kullanılması
 
Prensip 26. Kopyalama.

- Zor bulunan, pahalı, kırılgan cisimlerin kendileri yerine kopyalarının kullanılması.
- Gerçek bir tatil yerine bilgisayarda sanal bir simülasyonu.
- Seminere katılmak yerine konuşulanları kasetten dinlemek.
- Bir cisim ya da süreci görsel örneği ile değiştirmek.
- Gözlemleri, yerden yapmak yerine uydu görüntüleriyle yapmak.
- Bir cismin ölçülerini resminden almak
- Embriyo sağlığını direk testlerle ölçmek yerine sonogram kullanılması.
- Görsel kopyaların incelenmesi durumunda, kızılötesi ve ultraviyole kopyaların kullanılması.
- Bir tarladaki hastalıkların bulunması ya da bir güvenlik sisteminin görüntülenmesi için ısı duyarlı kızılötesi resimlerim kullanılması.
 
Prensip 27. Ucuz kısa ömürlü nesneler.

- Pahalı olmayan bir cismi, belirli özelliklerini (örn. Hizmet ömrü) kapsayan birkaç ucuz kopyası ile değiştirmek. 
- Otellerde kullanılan karton bardaklar, bebek bezleri, birçok tıbbi ilaç.
 
Prensip 28. Mekanik yerine alternatifleri kullanma

- Mekanik sistemler yerine duyumsal sistemler kullanmak.
- Fiziksel kafesler yerine ses çıkaran kafeslerle hayvanları uzak tutmak (örn. Hava alanlarından kuşları uzak tutmak için kullanılan sistem)
- Gaz sızıntılarını algılayacak elektronik ve mekanik sistemler yerine gaza, kötü kokulu bir madde karıştırmak.
- Cisimlerle etkileşmek için manyetik, electronik ve elektromanyetik dalgaların kullanılması.
- İki tozun parçacıklarını elektrostatik kullanarak birini artı diğerini eksi yükle yüklemek. Bundan sonra da parçacıkların hareketlerini ya manyetik dalgalarla kontrol etmek, ya da parçacıkların manyetik yüklerinin birbirleriyle eşleşmesine bırakmak
- Statik dalgalar yerine hareketli dalgalar kullanmak ve içinde yapı bulunmayan sahalardan yapı bulunan sahalara geçmek.
- Eskiden omni radyo dalgaları ile yayın yapılıyordu. Artık çok detaylı radyasyon düzenleri kullanan antenler kullanılıyor.
- Manyetik dalgaları, manyetik dalgalardan etkilenen parçacıklar üzerinde kullanmak.
- Demir mıknatıssal bir maddeyi manyetik alanlarla ısıtarak sıcaklığını Curie Noktasına kadar getirmek. Böylece malzeme,  curie noktasından sonra paramanyetik bir malzemeye dönüşür ve manyetik olarak ısıtılmaz hale gelir.
 
Prensip 29. Pnömatik ve hidrolik

- Cisimlerde sıvı ve gaz parçacıkların katı parçacıklar yerine kullanılması (örn. Şişirilebilir olması, sıvı ile dolu olması, hava yastıkları, hidrostatik)
- Jel doldurulmuş rahat ayakkabı tabanları.
- Bir arabanın yavaşlaması için kullandığı enerjiyi hidrolik bir sistemle depolamak ve daha sonra kalkışta kullanmak.
 
Prensip 30. Esnek kabukların ve ince şeritlerin kullanılması.

- Esnek kabukların ve ince şeritlerin üç boyutlu yapıların yerine kullanılması.
- Kış aylarında tenis sahalarının örtülmesi için şişirilebilir bir yapının kullanılması.
- Dış etkenlere karşı cisimleri izole edilmesi için esnek kabukların ve ince şeritlerin kullanılması.
- Su depolarında çift kutuplu ince bir filmin (bir ucu hidrofilic diğer ucu hidrofobik) kullanımı ile buharlaşmayı önlemek.
 
Prensip 31. Gözenekli materyal

- Gözenekli cisimler kullanmak ya da cisimlere gözenekli elemanlar eklemek.
- Ağırlığını azaltmak için bir cisme delikler açma.
- Eğer bir cisim gözenekli ise, bu gözeneklerin bir işe yaramasının sağlanması.
- Gözenekli bir metal fitilinin kullanılarak fazla lehimin uygulama yerinden uzaklaştırılmasını sağlamak.
- Paladyumdan yapılmış gözenekli bir süngerin içinde hidrojen gazının depolanması (Hidrojen arabalarında bulunan hidrojen deposu yerine bu şekilde bir sistemin kullanılması daha güvenli)
 
Prensip 32. Renk değiştirme.

- Bir cismin kendi renginin ya da çevresinin renginin değiştirilmesi
- Karanlık odada fotoğraf negatiflerine zarar vermeyecek güvenli ışıkların kullanılması
- Bir cismin ya da çevresinin, ışık geçirgenliğini arttırmak
- Fotofilografi kullanılarak saydam bir maddenin katı bir maske haline getirilerek yarı iletken işlemelerde kullanılması.
 
Prensip 33. Homojen olma.

- Cisimlerin aynı materyalden yapılmış başka cisimlerle ilişki içinde bulunmasını sağlamak (ya da aynı özelliklere sahip cisimlerle).
- Kimyasal tepkimenin en az seviyede olması için kabın ve içinde bulunan cismin aynı maddeden yapılması.
- Elmasları kesmek için elmastan yapılmış kesicilerin kullanılması
 
Prensip 34. Atma ve yeniden ele alma.

- Bir cismin, işlevini tamamlamış kısımlarının uzaklaştırılması (sıvıda çözerek, buharlaştırılarak, vs.)
- İlaç kapsülünün suda çözünmesi.
- Mısır nişastası içeren kaplara su serpildiğinde hacminde görülen büyük çaplı düşüş.
- Buzdan yapılmış kaplar kullanarak bazı yapıları şekillendirdikten sonra, buzun eriyerek geriye istenen şekli bırakması.
- Uzay mekiklerinin yakıt taşıyan birkaç bölümden oluşması. Yakıtı biten bölme uzay gemisinden ayrılır ve mekiğe daha fazla ağırlık yapmaz.
- Tüketilen parçaların gereksinim aşamasında sürece geri katılmasını sağlama.
- Kendi kendini bileyen çim biçme bıçakları.
- Jeneratörün motoru çalıştırmak için kullandığı enerjiyi, motor çalışıp tekerlekler dönmeye başladıktan sonra yeniden geri kazanması
 
Prensip 35. Parametre değişikliği.

- Bir cismin fiziksel durumunu değiştirmek (katı, sıvı, gaz, vs)
- Şekerlerin normalde akışkan olan merkezlerini önce dondurup sonra çikolataya batırmak.
- Oksijen ve nitrojen gazlarını sıvı halde taşıyarak daha az hacim kaplamalarını sağlamak.
- Ayrıştırma yaparken maddelerden bir tanesinin fiziksel durumunu değiştirerek diğer maddelerden ayırmak.
- Dökümün kendisi buna bir örnektir. Katı bir cismi büyük kuvvetler kullanarak şeklini değiştirmek yerine sıvı halde istenen şekle getirip öyle donmasını sağlamak.
- Cisimlerin yoğunluklarını ve kıvamını değiştirmek
- Katı sabun yerine daha akışkan, daha hijyenik ve daha kullanışlı olan sıvı sabunun kullanılması.
- Katı yağ yerine Becel?in ürettiği sıvı kıvamdaki margarin.
- Ham balın daha sıvı hale getirilerek daha kullanışlı hale gelmesi
- Cismin esnekliğini değiştirmek
- Sacdan kenarları olan büyük bir deponun içine parçalar bırakıldığında depo duvarlarının daha az titreşmesine sebep olan sönümleme yastıklarının kullanımı ile ortaya çıkan gürültünün engellenmesi.
- Kauçuğun esnekliğini ve dayanıklılığını değiştirmek için kükürtle sertleştirilmesi.
- İzolasyon malzemeleri kullanılarak bir yerdeki fiziksel değişimlerin başka bir yere gitmesini engellemek (ses, ısı, vs)
- Genel olarak binaların esnekliğini arttırarak depreme karşı olan dayanıklılığını arttırmak.
- Cismin sıcaklığını değiştirmek
- Demir mıknatıssal bir cismin sıcaklığını Curie noktasının üstüne çıkararak mıknatıs özelliğini yitirip sadece mıknatısla çekilebilen bir cisim haline getirilmesi.
- Yemeğin sıcaklığını yükselterek pişirmek (kimyasal, tat, yapı özelliklerinin değişmesi)
- Tıbbi örnekleri düşük sıcaklıklarda tutarak daha uzun süre saklanmalarını sağlamak.
- Ameliyat yapılırken bölgesel uyuşmaya sebep olması için soğutucu spreylerin kullanılması
 
Prensip 36. Hal geçişleri

- Hal değişimlerinde oluşan değişikliklerin kullanılması (hacim değişimi, ısı alışverişleri)
- Eski çağlarda, dağlarda bulunan devasa taşların üstüne gece vakti su dökülerek donmasının sağlanması ve suyun genişleyen hacmi yüzünden bu taşlardan daha ufak parçaların kırılmasının sağlanması.
- Isı pompaları hem buharlaşmanın hem de yoğunlaşmanın bulunduğu kapalı termodinamik sistemleri kullanarak faydalı işler yaparlar.
 
Prensip 37. Termal genleşme

- Maddelerin genleşme özelliklerini kullanmak.
- Sıkı bir eklemi birleştirmek için dışını ısıtarak uzamasını sağlamak ve iç tarafını soğutarak kısalmasını sağlamak ve sonuçta dengeyi oluşturmak.
- Genleşme kullanılıyorsa, genleşme katsayısı farklı olan maddelerin bir arada kullanılması.
- Metal çiftlerinin kullanıldığı termostat sistemleri (ısınınca bir tarafa, soğuyunca diğer tarafa bükülen metal çifti)
- Yangın alarmlarında kullanılan metal çiftleri (ısınan metal çifti, bükülerek elektrik devresini tamamlar ve yangın alarmının çalmasına sebep olur)
 

Prensip 38. Kuvvetli oksitlendiriciler.

- Normal havayı, oksijenle zenginleştirilmiş hava ile değiştirmek.
  Dalgıçların tanklarında zenginleştirilmiş bir hava karışımı kullanılarak daha uzun süre su altında durulabilmesini sağlamak.
- Zenginleştirilmiş hava yerine saf oksijen kullanmak.
- Kaynak yaparken oksi-asetilen kaynak kullanılarak daha yüksek derecede kaynak yapabilmek.
- Anaerobik bakterilerle savaşırken saf oksijenli bezlerin kullanılması ve yaraların daha çabuk iyileşmesinin sağlanması
- Havayı ve oksijeni iyonikleştiren radyasyona maruz bırakmak ve iyonikleştirilmiş oksijen kullanmak.
- Havayı iyonize ederek içinde bulunan kirletici maddelerin filtrelerde temizlenmesini sağlamak
- İyonize edilmiş oksijen yerine ozon kullanmak
- Kullanmadan önce gazı iyonize ederek kimyasal tepkimeleri hızlandırmak
 
Prensip 39. Eylemsiz atmosfer

- Normal atmosferi eylemsiz atmosfer ile değiştirmek.
- Sıcak metal liflerinin bozulmasını engellemek için argon atmosferinin kullanılması.
- Bir cisme hareketsiz eklentiler yapmak ya da nötr parçalar eklemek.
- Toz halindeki deterjanın hacmini, etkisiz malzemeler ekleyerek arttırmak ve böylece geleneksel ölçüm teknikleri ile ölçülmesini sağlamak
 
Prensip 40. Kompozit malzemeler

- Tek çeşit malzeme yerine birleşik malzemelerin kullanımı.
- Epoksi resin/karbon fiber alaşımı metalden daha dayanıklı, daha esnek ve daha hafif özelliklere sahiptir. Golf sopalarında ve uçak parçalarında kullanılır.
- Cam elyafından yapılmış sörf tahtaları daha kolay kontrol edilebilir, daha kolay şekillendirilebilir ve daha hafiftir.
- Birçok yerde demir yerine çeşitli çelik alaşımlarının kullanılması (paslanmaz çelikten tencereler) 

5.Çelişki ve Çelişki Matrisi
 
Neredeyse bütün büyük buluşlar bir veya birkaç çelişkinin çözümüdür. Tasarım problemlerinin çözümünde çelişkiye neden olan 39 farklı parametre belirlenmiştir. Bu parametrelerin, tüm ikili birleşimlerine göre, çözüm için kullanılabilecek 39x39 çelişki matrisi oluşturulmuştur. Genel çelişki parametreleri Tablo 4.1?de gösterilmiştir.
 
Aşağıdaki durumlardan herbiri bir fiziksel çelişkiyi gösterir:
- Bir sistem özelliği iki zıt durumda bulunmak zorunda ise,
- Bir özellik, bileşen, eleman vb. hem olmalı hem de olmamalı ise
 
Örnekler:
Bir kalemin ucu çizgi çizebilmek için keskin olmalı, ama kağıda zarar vermemek için küt olmalı.
Uçağın iniş takımları iniş yapabilmek için olmalı, fakat uçuş sırasında olmamalı
 
Fiziksel çelişkileri çözmek için aşağıdaki ayırma prensipleri kullanılabilir:
 
- Zamanda ayırma (uçağın hareketli iniş takımları)
- Mekanda ayırma (yara bandının kısımlarının farklı etkileri)
- Parçalar ve bütün arasında ayırma (prizmaya gelen ışık ile geçen ışık)
- Duruma göre ayırma (fenerin aydınlatma alanının uzaklığa bağımlılığı)
 

Tablo 4.1 Genel Çelişki Parametreleri
1. Hareketli nesnenin ağırlığı 2. Sabit nesnenin ağırlığı 3. Hareketli nesnenin uzunluğu 4. Sabit nesnenin uzunluğu
5. Hareketli nesnenin alanı 6. Sabit nesnenin alanı 7. Hareketli nesnenin hacmi 8. Sabit nesnenin hacmi
9. Hız 10. Kuvvet 11. Gerilim ve basınç 12. Şekil
13. Nesnenin dengesi 14. Dayanıklılık, güç 15. Hareketli nesnenin dayanıklılığı 16. Sabit nesnenin dayanıklılığı
17. Sıcaklık 18. Parlaklık 19. Hareketli nesnenin harcadığı enerji 20. Sabit nesnenin harcadığı enerji
21. Güç 22. Enerji kaybı 23. Madde kaybı 24. Bilgi kaybı
25. Zaman kaybı 26. Madde miktarı 27. Güvenilirlik 28. Ölçülerin doğruluğu
29. Üretimin doğruluğu 30. Nesneye etki eden zararlı faktörler 31. Zararlı yan etkiler 32. Üretilebilirlik
33. Kullanım kolaylığı 34. Tamir edilebilirlik 35. Uyumluluk 36. Sistemin karmaşıklığı
37. Karmaşık kontrol  38. Otomasyon seviyesi 39. Verimlilik 

6.Çelişki Matrisi ile Çözülmüş Bir Örnek
 
Sorun: Bir sunum çubuğu aşağıdaki birbirleriyle çelişen özelliklere sahip olmak zorundadır:
 
1) Uzun olmalı: Sol sütundaki (Y doğrusu üzerindeki) Genel Çelişki Parametreleri içinden istenen özelliğe en uygun parametre seçilir:
(3) - Hareketli Nesnenin Uzunluğu
 
2) Küçük olmalı: Üst satırdaki (X doğrusu üzerindeki) Genel Çelişki Parametreleri içinden nesnenin uzunluğunun değişmesi nedeniyle olumsuz etkilenecek parametre seçilir:
(7) - Hareketli Nesnenin Hacmi

- 3 ile 7 nolu parametrelerin kesiştiği hücreye bu çelişkiyi giderebilecek Temel Yaratıcı Prensipler yazılır.
Bu hücre için 4 prensip uygundur:
7  - İç İçe Geçebilme:
17  - Diğer Boyut
4  - Asimetri
35  - Nesnenin Fiziksel ya da Kimyasal Durumunda Değişiklik

Çözüm: Önerilen 4 Temel Yaratıcı Prensipten 7 numaralı İç İçe Geçebilme Prensibinin kullanılması en uygun çözüm olacaktır. Bu şekilde, başka hiçbir özellikten fedakarlık etmeden, sunum perdesine ulaşabilecek kadar uzun ve gömlek cebine girebilecek kadar küçük bir sunum çubuğu yapmak mümkün olacaktır. 

 Sabit nesnenin alanı   30, 2, 14, 18   26, 7, 9, 39   +      
 
KAYNAKLAR
 
Altshuller G. S., The innovation algorithm : TRIZ, systematic innovation and technical creativity
 
http://en.wikipedia.org/wiki/Morphological_analysis 
 
www.kalder.org/genel/TRIZ_SPAC-Bildiri.ppt
 
www.triz-journal.com/archives/1997/07/b/index.html
 
Hazırlayanlar: U.Mahir YILDIRIM
Nejdet YILMAZ
Deniz AKSOY

İletişim

Marka & Patent Danışmanı

Meryem NALDAR

Adres : Cemaliye Mahallesi Adibin Efendi Sokak No:18/2 Çorlu/Tekirdağ

GSM :  0553 266 73 00

meryem@trakyamarka.com
info@trakyamarka.com